Skip to content

სეპარატისტები

ტეგებიdisinformation tacticintervention pretextimperial narrativewar justification

ეკვივალენტებიENSeparatistsRUсепаратисты

განმარტება

Section titled “განმარტება”

„სეპარატისტები“ — ეს იარლიყია, რომელსაც რუსეთი აკრავს შეიარაღებულ ჯგუფებსა და მარიონეტულ წარმონაქმნებს, რომლებსაც თავად ქმნის, აიარაღებს და მართავს მეზობელ სახელმწიფოებში — რათა ომი, რომელსაც რუსეთი აწარმოებს, შესაძლებელი იყოს წარმოჩენილ იქნას მთავრობასა და მის აჯანყებულ რეგიონს შორის შიდა დავად. სიტყვა ცბიერ თამაშს ასრულებს: ის სუბიექტურობას მოსკოვიდან ვითომდა ადგილობრივ მოძრაობაზე გადააქვს და შემოჭრასა და ოკუპაციას სხვისი სამოქალაქო კონფლიქტად წარმოაჩენს, რომელშიც რუსეთი მხოლოდ შეშფოთებული დამკვირვებელი ან „მშვიდობისმყოფელია“.

ეს ლექსიკონი „სეპარატისტებს“ პროპაგანდისტულ ტერმინად აღრიცხავს და არა ნეიტრალურ აღწერად. ჭეშმარიტი სეპარატიზმი მსოფლიოში არსებობს; მაგრამ ის, რასაც რუსეთი „სეპარატიზმს“ უწოდებს აფხაზეთში, ცხინვალის რეგიონში, დნესტრისპირეთსა და დონბასში, სხვა რამეა — კრემლის ინსტრუმენტი, რომელსაც რუსული იარაღი, ფული, ჯარები და სარდლობა ამაგრებს და რომლის მიზანია მეზობელი სახელმწიფო სუსტად, გახლეჩილად და დასავლეთისთვის მიუწვდომლად შეინარჩუნოს.

წარმოშობა და ისტორია

Section titled “წარმოშობა და ისტორია”

ხერხი ეყრდნობა ეთნიკური ინჟინერიის საბჭოთა მემკვიდრეობას — შიდა საზღვრების გავლებასა და ავტონომიური ერთეულების დათესვას, რომელთა მოგვიანებით აქტივირება შესაძლებელია ტკივილის წერტილებად. სსრკ-ის დაშლასთან ერთად მოსკოვმა ეს მემკვიდრეობა საგარეო-პოლიტიკურ მეთოდად აქცია. 1990-იანი წლების მანძილზე ის მხარს უჭერდა შეიარაღებულ კამპანიებს ახალ დამოუკიდებელ სახელმწიფოებში, შემდეგ კი ყინავდა მათ, რითაც წარმოშვა არაღიარებულ წარმონაქმნთა მტევანი, რომელსაც ანალიტიკოსები „გაყინულ კონფლიქტებს“ უწოდებენ: დნესტრისპირეთი მოლდოვაში, აფხაზეთი და ცხინვალის რეგიონი საქართველოში და (მონათესავე ფორმით) მთიანი ყარაბაღი.1

ეს შაბლონი საკმარისად მდგრადია, რომ სცენარი ეწოდოს. რუსეთი ირჩევს უმცირესობას ან რეგიონს, ბერავს წყენას და აცხადებს მოვალეობას, დაიცვას რუსულენოვნები ან თანამემამულეები საზღვარგარეთ; აიარაღებს და აძლიერებს ადგილობრივ პროქსი ძალებს; სამხედროდ ერევა „სისხლისღვრის შესაჩერებლად“; შემდეგ კი თავს უცვლელ შუამავლად და „მშვიდობისმყოფელად“ აყენებს, ტოვებს ჯარებსა და გადაუჭრელ კონფლიქტს, რომლის ჩართვა-გამორთვაც მხოლოდ მას შეუძლია. გაყინული კონფლიქტი სწორედ პროდუქტია — ანექსიაზე იაფი და მუდმივი ვეტო სამიზნე სახელმწიფოს სუვერენიტეტსა და მის ნატოსა თუ ევროკავშირისკენ მიმავალ გზაზე.12

ფუნქცია პროპაგანდაში

Section titled “ფუნქცია პროპაგანდაში”

„სეპარატისტების“ ჩარჩო გამოიყენება იმისთვის, რომ:

  • აგრესია შიდა კონფლიქტად გაასაღოს, რომ რუსული ომი „სამოქალაქო ომად“ იქცეს, აგრესორი კი თხრობიდან გაქრეს;
  • მონაწილეობის უარყოფა გააყალბოს, მოსკოვს მისცეს ძალების შეიარაღებისა და მართვის საშუალება იმის მტკიცებისას, რომ ის მხოლოდ თანაუგრძნობს ადგილობრივთა მისწრაფებებს (პოზა „ჩვენ იქ არ ვართ“, მოგვიანებით „თავაზიანი ხალხით“ სრულყოფილი);
  • რუსეთი ნეიტრალურ არბიტრად წარმოაჩინოს, დამპყრობელი „მშვიდობისმყოფელად“ და შუამავლად აქციოს, რომლის ჯარებიც უნდა დარჩნენ (იხ. მშვიდობისკენ იძულების ოპერაცია);
  • თვითგამორკვევის ენა ისესხოს, კრემლის მიწის მიტაცება ჩაგრული უმცირესობების თავისუფლებისკენ სწრაფვის ლექსიკაში გამოაწყოს;
  • სამიზნე ადგილზე გაყინოს, გადაუჭრელი კონფლიქტი გამოიყენოს მუდმივ ინსტრუმენტად დასავლური ინტეგრაციის დასაბლოკად და ევროკავშირისა თუ ნატოსკენ დრეიფის დასასჯელად.

რეალობა, რომელსაც იარლიყი მალავს, რუსეთის სუბიექტურობაა. სადაც ჭეშმარიტი ადგილობრივი განწყობაა, მოსკოვი მას იმდენად კი არ წარმოადგენს, რამდენადაც იტაცებს და იარაღად აქცევს; სადაც ის მცირეა, შესაძლებელია მისი გაყალბება. ნებისმიერ შემთხვევაში გადამწყვეტი ცვლადები — იარაღი, სარდლობა, ფული, აღიარება და ხაზის დამჭერი ჯარები — რუსულია.

ფოკუსში: საქართველო

Section titled “ფოკუსში: საქართველო”

საქართველო ყველაზე ნათელი დემონსტრაციაა. 1990-იანი წლების დასაწყისში რუსეთის მიერ მხარდაჭერილმა აფსუა პროქსი ძალებმა და ჩრდილოკავკასიელმა მებრძოლებმა ქართველი მოსახლეობა აფხაზეთიდან განდევნეს, რაც სოხუმის დაცემითა და მისი ქართველი მცხოვრებლების გენოციდით დაგვირგვინდა (იხ. სოხუმის განთავისუფლება); პარალელურმა პროქსი კონფლიქტმა რუსეთის მიერ კონტროლირებადი ანკლავი დაამკვიდრა ცხინვალის რეგიონში. ორივე შემდეგ გაიყინა, რუსმა „მშვიდობისმყოფელებმა“ კი სტატუს-კვო უზრუნველყვეს. 2008 წელს რუსეთმა აწარმოა სრულმასშტაბიანი ომი, რომელიც მან მშვიდობისკენ იძულების ოპერაცია-ად მონათლა, შემდეგ კი ეს ორი წარმონაქმნი „დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად“ აღიარა — ევროკავშირის ფაქტების მომძიებელმა მისიამ მოგვიანებით შეისწავლა კონფლიქტი და მისი საბაბები.3 „სეპარატისტების“ ჩარჩომ თავისი საქმე გააკეთა: ოკუპაცია ორი ხალხის თავისუფლებისთვის ბრძოლად გადაარქვა.

ფოკუსში: მოლდოვა — დნესტრისპირეთი

Section titled “ფოკუსში: მოლდოვა — დნესტრისპირეთი”

მოლდოვა პროქსი მექანიზმს თითქმის ლაბორატორიულ სახეში გვიჩვენებს. როცა მოლდოვა სსრკ-ის დაშლასთან ერთად მოსკოვს შორდებოდა, დნესტრის გასწვრივ გამოიკვეთა „სეპარატისტული“ წარმონაქმნი — თვითგამოცხადებული „დნესტრისპირეთის მოლდავური რესპუბლიკა“ (დნესტრისპირეთი). 1992 წლის ომში რუსეთის მე-14 არმიამ, რომელიც მოლდოვის მიწაზე იყო განლაგებული, აიარაღა და გაწვრთნა პროქსი ძალები, შემდეგ კი პირდაპირ ჩაერია შედეგის გადასაწყვეტად.4 სამი ათწლეულის შემდეგ რუსული ჯარები (რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფი) რჩებიან, იცავენ საბჭოთა ხანის უზარმაზარ საიარაღო საწყობს და ყინავენ კონფლიქტს რუსეთის სასარგებლოდ — მუდმივი ბერკეტი მოლდოვის სუვერენიტეტსა და მის ევროპულ კურსზე.45 ცალკე ტკივილის წერტილი გაიხსნა გაგაუზიაში. დნესტრისპირეთის „სეპარატისტები“ რუსული არმიის ზურგის გარეშე არასოდეს ყოფილან სიცოცხლისუნარიანნი.

ფოკუსში: უკრაინა — „სეპარატისტებიდან“ ღია ომამდე

Section titled “ფოკუსში: უკრაინა — „სეპარატისტებიდან“ ღია ომამდე”

უკრაინა ის ადგილია, სადაც იარლიყი გაწყვეტამდე გაჭიმეს. მას შემდეგ, რაც 2014 წლის ღირსების რევოლუციამ უკრაინა ევროპისკენ მიაბრუნა, რუსეთმა ყირიმი უნიშნო ჯარებით დაიკავა — „თავაზიანი ხალხით“, რომლებსაც მოსკოვი ჯერ უარყოფდა, მოგვიანებით კი რუს ჯარისკაცებად აღიარა — და „სახალხო რესპუბლიკები“ ააგო დონეცკსა და ლუგანსკში. კრემლი მებრძოლებს „სეპარატისტებს“ უწოდებდა, ომს კი უკრაინულ „სამოქალაქო ომს“, თან აწვდიდა სარდლობას, იარაღსა და რეგულარულ ნაწილებს, რომლებიც მათ ამაგრებდა, და ამბავს უსადაგებდა გენოციდი დონბასში-ის ფიქციასა და ნოვოროსია-ის იმპერიულ ოცნებას.

2022 წლის სრულმასშტაბიანმა შემოჭრამ ეს ჩარჩო უკუღმა ამხილა. „რესპუბლიკების“ აღიარებითა და შემდეგ მათი სახელით ღიად შემოჭრით — და ფიქტიური ანექსიით მათი შთანთქმით — რუსეთმა დაადასტურა, რომ „სეპარატისტები“ ყოველთვის მისი ინსტრუმენტი იყვნენ და არა დამოუკიდებელი მოძრაობა. სპეციალური სამხედრო ოპერაცია „სეპარატისტების“ ევფემიზმი იყო, მოშორებული მაშინ, როცა ის აღარ იყო სასარგებლო.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

Section titled “რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი”

„სეპარატისტები“ მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ეს არის მოწყობილობა, რომელიც რუსეთს ომის წარმოების საშუალებას აძლევს იმის უარყოფისას, რომ ის ომობს. პასუხისმგებლობის ადგილობრივ პროქსიზე გადატანით იარლიყი ანგარიშვალდებულებას ამარცხებს, სამიზნე სახელმწიფოს ხლეჩს, იწვევს რუს „მშვიდობისმყოფელებს“, რომლებიც არასოდეს მიდიან, და ყინავს კონფლიქტს, რომელიც მოსკოვს ნებისმიერ მომენტში შეუძლია კვლავ აანთოს. მან ასობით ათას ადამიანს დაუჯდა სახლი — ქართველებს, აფხაზეთიდან განდევნილებს, მოლდოველებს დნესტრისპირეთიდან, უკრაინელებს დონბასიდან — სიტყვის ქვეშ, რომელმაც წაშალა ის, ვინც ეს მათ უყო.

ტერმინის ამოცნობა აკავშირებს ამ შემთხვევებს. იგივე სცენარი გათამაშდა სოხუმში 1993-ში, დნესტრზე 1992-ში და დონბასში 2014-ში; უკრაინაში 2022 წლის შემოჭრამ უბრალოდ ნიღაბი მოიხსნა. „სეპარატისტის“ კრემლის იარლიყად და არა ნეიტრალურ ფაქტად წაკითხვა — სწორედ ეს ხდის ამ შაბლონს, და მის შემდეგ შემთხვევას, წინასწარ ხილულს.

ზუსტი დასახელება

Section titled “ზუსტი დასახელება”

იხ. აგრეთვე

Section titled “იხ. აგრეთვე”

წყაროები

Section titled “წყაროები”

Footnotes

Section titled “Footnotes”

  1. განმეორებადი „სცენარის“ შესახებ — წყენა, პროქსი ძალა, ჩარევა, გაყინული კონფლიქტი, მუდმივი ბერკეტი — დნესტრისპირეთში, აფხაზეთში, ცხინვალის რეგიონსა და მთიან ყარაბაღში: „The Separatist Playbook: Frozen Conflicts in Russia’s Near Abroad“, Jason Institute (2022); და Sabine Fischer (რედ.), Not Frozen!, SWP (2016). ↩ ↩2

  2. გაყინული კონფლიქტების შესახებ, როგორც მართვადი არასტაბილურობის ინსტრუმენტისა, რომელიც ანექსიაზე იაფია და დასავლურ ინტეგრაციას ბლოკავს: Fischer, Not Frozen! (2016). ↩

  3. 2008 წელს საქართველოში რუსეთის ომის, „მშვიდობის იძულების ოპერაციად“ მონათლულის, და ამ ორი წარმონაქმნის შემდგომი აღიარების შესახებ: საქართველოში კონფლიქტის დამოუკიდებელი საერთაშორისო ფაქტების მომძიებელი მისია (ტალიავინის ანგარიში), 2009. ↩

  4. დნესტრისპირეთის პროქსი ძალების რუსეთის მე-14 არმიის მიერ შეიარაღებისა და გაწვრთნისა და 1992 წლის ომში მისი პირდაპირი ჩარევის შესახებ: „14th Army involvement in Transnistria“ / ეუთოს კონფლიქტის დოკუმენტაცია. ↩ ↩2

  5. კობასნაში საიარაღო საწყობის დამცველი რუსული ჯარების ოპერატიული ჯგუფის შენარჩუნებული ყოფნისა და კონფლიქტის გაყინვის შესახებ: Carnegie Endowment, „Transdniestria, Moldova, and Russia’s War in Ukraine“ (2022). ↩