Skip to content

თანამემამულეები საზღვარგარეთ

ტეგებიimperial narrativeintervention pretext

ეკვივალენტებიENCompatriots AbroadRUсоотечественники за рубежом

განმარტება

Section titled “განმარტება”

„თანამემამულეები საზღვარგარეთ“ (რუს. соотечественники за рубежом) არის რუსეთის ფედერაციის გარეთ მცხოვრები რუსულენოვნების, ეთნიკური რუსებისა და თავის თავს „თანამემამულედ“ მიჩნეულ ადამიანთა შეგნებულად დრეკადი კატეგორია, რომელთა დაცვის უფლებასა და მოვალეობასაც მოსკოვი იჩემებს. კატეგორიის განმსაზღვრელი ნიშანი მისი ბუნდოვანებაა: ის შეიძლება გაიწელოს და მოიცვას სხვა სახელმწიფოების მოქალაქეები, ადამიანები, რომლებიც უბრალოდ რუსულად ლაპარაკობენ, ან ნებისმიერი, ვისაც ყოფილ საბჭოთა თუ იმპერიულ სივრცესთან კავშირი აქვს.

სწორედ ეს დრეკადობაა არსი. „თანამემამულის“ საზღვრების განუსაზღვრელად დატოვებით კრემლი ღიად ინარჩუნებს თავის პრეტენზიას მეზობლების მოსახლეობისადმი დამცავ ინტერესზე — სამართლებრივ-რიტორიკული ხიდი რუსული სამყაროს ცივილიზაციურ იდეასა და კონკრეტულ ჩარევას შორის.

წარმოშობა და ისტორია

Section titled “წარმოშობა და ისტორია”

მას შემდეგ, რაც სსრკ-ის დაშლამ დაახლოებით 25 მილიონი ეთნიკური რუსი ახალი რუსეთის ფედერაციის გარეთ დატოვა, მოსკოვმა მათთან კავშირის შესანარჩუნებლად „თანამემამულეების“ პოლიტიკა შეიმუშავა. ფედერალურმა კანონმა რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პოლიტიკის შესახებ საზღვარგარეთ თანამემამულეთა მიმართ (1999) კატეგორიას სამართლებრივი ფორმა მისცა, თავდაპირველად ის ძალიან ფართოდ განსაზღვრა — ყოფილი საბჭოთა მოქალაქეებისა და მათი შთამომავლების ჩათვლით. 2010 წლის შესწორებამ საფუძველი თვითიდენტიფიკაციისა და რუსულ ენასა და კულტურასთან აქტიური კავშირისკენ გადაიტანა — მაგრამ პოლიტიკურ პრაქტიკაში ტერმინი ისეთივე ფართო და ორაზროვანი დარჩა, რამდენადაც ეს მოსკოვისთვის მოსახერხებელი იყო.1

მკვლევრებმა, როგორებიც არიან იგორ ზეველევი და მარლენ ლარიუელი, აჩვენეს, როგორ გადაიზარდა „თანამემამულეების“ ჩარჩო დიასპორასთან ურთიერთობის ნამდვილი პოლიტიკიდან სტრატეგიის ინსტრუმენტში — გზად, რომელიც ენასა და მემკვიდრეობას მეზობელ სახელმწიფოებზე გავლენის მუდმივ პრეტენზიად აქცევს.23

ფუნქცია პროპაგანდაში

Section titled “ფუნქცია პროპაგანდაში”

კატეგორია გამოიყენება იმისთვის, რომ:

  • ენა და დიასპორა მეზობელ სახელმწიფოებში ჩარევის მუდმივ საბაბად აქციოს, რადგან „თანამემამულეებისთვის“ საფრთხით შეიძლება პასუხის გამართლება;
  • ნოვოროსიის ტერიტორიული პროექტი და რუსული სამყაროს ცივილიზაციური პრეტენზია გაამყაროს, შესთავაზოს რა „ხალხი“, რომელსაც ვითომ დაცვა სჭირდება;
  • მოქალაქეობა, ეთნიკურობა და ერთგულება ჩაბუნდოვნოს, ისე რომ დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მოქალაქეები მოსკოვის პასუხისმგებლობის ზონად გადაკლასიფიცირდნენ;
  • პასპორტიზაცია ალეგიტიმუროს, რომელიც საზღვარგარეთ ფაქტობრივ რუს მოქალაქეებს აყალბებს და ამით „თანამემამულეებს“ „ჩვენს მოქალაქეებად“ აქცევს.

მტკიცებას საფუძველი არ აქვს საერთაშორისო სამართალში. სახელმწიფო არ იძენს უფლებებს სხვა სახელმწიფოს მოქალაქეებზე იმიტომ, რომ ისინი მის ენაზე ლაპარაკობენ ან მის მემკვიდრეობას იზიარებენ; ეს პრინციპი, ასე რომ მიღებულიყო, ყველა მრავალეთნიკური ქვეყნის სუვერენიტეტს დაშლიდა. „თანამემამულეების დაცვა“ არაერთხელ გამოდგა ისეთი ქმედებების საბაბად — 2008 წლის საქართველოდან უკრაინამდე — რომელთაც შესაბამისი მოსახლეობა არ ითხოვდა და არც დათანხმებია.

ძირითადი მაგალითები

Section titled “ძირითადი მაგალითები”

სამართლებრივი არქიტექტურა. 1999 წლის კანონმა და 2010 წლის შესწორებამ შექმნა ფორმალური კატეგორია, რომლის მოშველიებაც მოსკოვს შეეძლო, მისი მნიშვნელობა საკმარისად მოქნილად შეინარჩუნა იქ გამოსაყენებლად, სადაც მოსახერხებელი იყო.1

საქართველო, 2008, და უკრაინა. „თანამემამულეების დაცვის“ დასაბუთება პასპორტიზაციასთან ერთად გამოიყენებოდა, რათა საზღვრისგადამკვეთი სამხედრო ქმედება რუსეთის საკუთარი ხალხის დაცვად წარმოეჩინათ (დეტალური ქრონიკისთვის იხ. სტატია პასპორტიზაციაზე).

2022 წლის შემოსევა. დონბასში რუსულენოვნების დაცვის მტკიცება — საბაბ დონბასში გენოციდის საფუძველი — „თანამემამულეების“ ჩარჩოა სრული მასშტაბით გამოყენებული.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

Section titled “რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი”

„თანამემამულეების“ კატეგორია მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ეს არის მექანიზმი, რომელიც კულტურულ ფაქტს ტერიტორიულ პრეტენზიად აქცევს. საკუთარი საზღვრების მიღმა განუსაზღვრელი მოსახლეობის დაცვის მოვალეობის მტკიცებით რუსეთის სახელმწიფო თავს ანიჭებს მუდმივ, გადატანად საბაბს ჩარევისთვის ყველგან, სადაც კი რუსულენოვანი თემი არსებობს — ბალტიისპირეთის ქვეყნები, ყაზახეთი, მოლდოვა და სხვა.

ის საშიშია სწორედ იმიტომ, რომ ჰუმანურად ჟღერს. „ჩვენი ხალხის დაცვა“ მიმზიდველი ფრაზაა, და სწორედ ეს ხდის მას ეფექტიან საფარს იმ ქმედებებისთვის, რომლებიც სუვერენიტეტს, ხშირად კი მოხსენიებული ხალხის რეალურ სურვილებსაც, თელავს.

იხ. აგრეთვე

Section titled “იხ. აგრეთვე”

წყაროები

Section titled “წყაროები”

მოხსენიებულია

Section titled “მოხსენიებულია”

Footnotes

Section titled “Footnotes”

  1. ფედერალური კანონი რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პოლიტიკის შესახებ საზღვარგარეთ თანამემამულეთა მიმართ (1999), 2010 წლის შესწორებით (თვითიდენტიფიკაციისა და აქტიური კავშირებისკენ გადანაცვლება). ↩ ↩2

  2. Zevelev, I. (2016). The Russian World in Moscow’s Strategy. CSIS. ↩

  3. Laruelle, M. (2015). The “Russian World”: Russia’s Soft Power and Geopolitical Imagination. Center on Global Interests. ↩