ევროპის განთავისუფლება

ეკვივალენტებიENLiberation of EuropeRUосвобождение Европы

განმარტება

„ევროპის განთავისუფლება“ — საბჭოთა და რუსული ნარატივი, რომ წითელმა არმიამ ევროპა ფაშიზმისგან 1944–45 წლებში გაათავისუფლა და მუდამ, მადლიერებით, კონტინენტის განმათავისუფლებლად უნდა ახსოვდეთ. მის ქვეშ მდებარე სამხედრო ფაქტი რეალურია — სსრკ-მ ნაცისტური გერმანიის დამამარცხებელ ბრძოლათა უდიდესი წილი იტვირთა. მაგრამ როგორც პროპაგანდა, სიტყვა განთავისუფლება ამ ფაქტს შორს გასცდა: მას აფარებენ ოთხი ათწლეულის ოკუპაციას, ბალტიისპირეთის ანექსიასა და მოწინავე არმიის მასობრივ დანაშაულებს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ, უპირველეს ყოვლისა გერმანელი ქალების მასობრივ გაუპატიურებას.

ეს მთელი „განთავისუფლების“ ლექსიკის მთავარი შაბლონია — 1945 წლის შემთხვევა, რომლისგანაც კრემლი მორალურ ავტორიტეტს სესხულობს, როცა მოგვიანებით მეზობლებში შემოჭრას ხსნად ასაღებს.

წარმოშობა და ისტორია

თავად ფორმულირება ცივ ომზე ძველია. იმავე ლექსიკამ უკვე მონათლა 1939 წლის აღმოსავლეთ პოლონეთში შემოჭრა „განმათავისუფლებელ ლაშქრობად“ (osvoboditelnyy pokhod).¹ 1945 წლის შემდეგ სიტყვა სახელმწიფო კულტამდე აიყვანეს. „ევროპის განთავისუფლება“ გახდა საბჭოთა — ახლა კი რუსული — დიდი სამამულო ომის მეხსიერების ცენტრალური ელემენტი: საკრალიზებული გამარჯვება, რომელიც მოსკოვს მუდმივ მორალურ სტატუსს ანიჭებს.

პრობლემა ისაა, რა მოუტანა „განთავისუფლებამ“ მათ, ვისაც მისწვდა. პოლონეთის, უნგრეთის, ჩეხოსლოვაკიისა და დანარჩენი ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპისთვის 1945 წელმა ნაცისტური ოკუპაცია თავსმოხვეული კომუნისტური მმართველობით გაცვალა, რომელიც 1989 წლამდე გაგრძელდა. ბალტიისპირეთის ქვეყნებისთვის — ესტონეთი, ლატვია, ლიტვა — „განთავისუფლება“ ხელახალ ოკუპაციასა და სსრკ-ში ანექსიას ნიშნავდა. აქედანაა დღევანდელი მეხსიერების ომი: რუსეთი 1944–45 წლების ნებისმიერ აღწერას „ოკუპაციად“ და არა „განთავისუფლებად“ შეურაცხყოფად აღიქვამს და კრიმინალად აქცია ომის სანქცირებული ვერსიის გაპროტესტება.²

ფუნქცია პროპაგანდაში

„ევროპის განთავისუფლება“ გამოიყენება იმისთვის, რომ:

მუდმივი მორალური ვალი გააყალბოს, რუსეთი წარმოაჩინოს მხსნელად, რომელსაც ევროპა მარადიული მადლიერებითა და, მაშასადამე, მორჩილებით ევალება;
წაშალოს ოკუპაცია, საბჭოთა ბატონობის ორმოცი წელი და ბალტიისპირეთის ანექსია ერთ გამომსყიდველ სიტყვაში ჩაკეცოს;
დამარხოს არმიის დანაშაულები, რომ 1945 წლის მასობრივი გაუპატიურება და ძარცვა განმათავისუფლებლის შარავანდედს ამოეფაროს;
მეხსიერების ომი აღჭურვოს, ძეგლები, სახელმძღვანელოები თუ კანონები, რომლებიც ამბობენ „ოკუპაცია“, აღორძინებულ ფაშიზმად ან რუსოფობია-დ დაასახელოს;
ახალ ომებს მისცეს სანქცია, 1945 წლის პრესტიჟი მიაწოდოს, რომელსაც კრემლი გადააქვს შემოჭრებზე, რომლებიც დენაციფიკაცია-ად და ხსნად იყიდება — სოხუმიდან უკრაინამდე.

ფაქტობრივი რეესტრი ეწინააღმდეგება შარავანდედს სწორედ იქ, სადაც სიტყვა ყველაფრის გასაგლუვებლადაა გამიზნული.

რა მოიტანა „განთავისუფლებამ“

ოკუპაცია და არა თავისუფლება. 1945 წელს „განთავისუფლებული“ სახელმწიფოები საკუთარ თავს არ მართავდნენ; ისინი საბჭოთა ბლოკმა შთანთქა, ბალტიისპირეთის ქვეყნები კი — თავად სსრკ-მ, იმპერიის დაშლამდე.²
გერმანელი ქალების მასობრივი გაუპატიურება („გერმანიის გაუპატიურება“). როცა წითელი არმია 1945 წელს გერმანიის სიღრმეში მიიწევდა, მისმა ჯარისკაცებმა სექსუალური ძალადობა ისეთ მასშტაბში ჩაიდინეს, რომელსაც ისტორიკოსები ახალი ისტორიის ერთ-ერთ უდიდესს უწოდებენ. გაუპატიურებული ქალებისა და გოგონების რიცხვის შეფასებები ასობით ათასს აღწევს და, შესაძლოა, ორ მილიონამდე ადის; მხოლოდ ბერლინში 1945 წელს 100 000-ზე მეტი გააუპატიურეს, ბევრი — არაერთხელ და ჯგუფურად.³ ენტონი ბივორისა და ნორმან ნაიმარკის ნაშრომებმა დაადგინა ის მასშტაბი, რომელსაც „განთავისუფლების“ საბჭოთა და რუსული თხრობა მთლიანად გვერდს უვლის.⁴ იგივე ჯარისკაცები სიკვდილის ბანაკების განმათავისუფლებლები და იმ ქალაქების მოძალადეები იყვნენ, რომლებშიც შედიოდნენ; პროპაგანდა მხოლოდ პირველ ნახევარს ინახავს.

ნახევრად ოკუპირებული კონტინენტი და მასობრივად გაუპატიურებული ქვეყანა არ არის ოფიციალური თხრობის უმწიკვლო განთავისუფლება.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

„ევროპის განთავისუფლება“ მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ეს არის მორალური ავტორიტეტის რეზერვუარი, რომელსაც კრემლი ყველაფერ დანარჩენისთვის ეყრდნობა. 1945 წლის გამარჯვება ნამდვილია და უზარმაზარი საბჭოთა მსხვერპლით არის გადახდილი — სწორედ ამიტომ არის სიტყვა „განთავისუფლება“ ასე ღირებული საფარველად: ის საკმარისად ჭეშმარიტია, რომ დაფარვები უხილავი გახადოს. როგორც კი „განმათავისუფლებელი“ რუსეთის მუდმივ იდენტობად მიიღება, ნებისმიერ შემდგომ ოპერაციას შეუძლია ეს ტიტული ისესხოს, ხოლო ნებისმიერი წინააღმდეგობა უმადურობად ან ფაშიზმად გამოცხადდეს.

მთელი რეესტრის შენარჩუნება — ნაციზმის დამარცხება და ოკუპაცია, ანექსიები და გერმანიის გაუპატიურება — სიტყვას პატიოსნად ინახავს. ის ასევე ააშკარავებს მის შემდგომ გამოყენებებს, სოხუმის განთავისუფლება-დან უკრაინამდე, ისეთებად, როგორებიც სინამდვილეში არიან.

ზუსტი დასახელება

სწრაფი ცნობარი ჟურნალისტებისთვის — რა დაწეროთ კრემლის ჩარჩოს ნაცვლად.

ევროპის განთავისუფლება (1945-ის შემდეგ)აღმოსავლეთ ევროპის საბჭოთა ოკუპაცია1945-მა ნაციზმი დაასრულა, მაგრამ თავს მოახვია ოთხი ათწლეულის ოკუპაცია და ბალტიისპირეთის ანექსია.

განმათავისუფლებლები (დაუზუსტებლად)წითელი არმიაიმავე არმიამ ჩაიდინა გერმანელი ქალების მასობრივი გაუპატიურება და დაამყარა საბჭოთა კონტროლი.

იხ. აგრეთვე

წყაროები

Beevor, Antony — Berlin: The Downfall 1945, Viking / Penguin (2002). en.wikipedia.org/wiki/Berlin:_The_Downfall_1945
Naimark, Norman — The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation, 1945–1949, Harvard University Press (1995). www.hup.harvard.edu/books/9780674784062
Rape during the occupation of Germany, Wikipedia (citing Beevor, Naimark, Johr) (2002). en.wikipedia.org/wiki/Rape_during_the_occupation_of_Germany
In September 1939 the USSR did not attack Poland, but carried out the liberation campaign of the Red Army (disinfo analysis), EUvsDisinfo (EEAS) (2020). euvsdisinfo.eu/report/in-september-1939-the-ussr-did-not-attack-poland-but-carried-out-the-liberation-campaign-of-the-red-army

მოხსენიებულია

1939 წლის აღმოსავლეთ პოლონეთში შემოჭრის „განმათავისუფლებელი ლაშქრობის“ (osvoboditelnyy pokhod) ჩარჩოს შესახებ — იგივე ლექსიკა, რომელიც მოგვიანებით 1945 წლის კულტამდე აიყვანეს: EUvsDisinfo (2020). ↩
1945 წლის შემდეგ ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში კომუნისტური მმართველობის თავსმოხვევის, ბალტიისპირეთის ანექსიისა და რუსეთის მიერ 1944–45 წლების „ოკუპაციად“ წარმოჩენის თანამედროვე კრიმინალიზაციის შესახებ: ლიტერატურა საბჭოთა/რუსული მეორე მსოფლიო ომის მეხსიერებისა და ბალტიისპირეთის „ოკუპაცია თუ განთავისუფლების“ დავის შესახებ. ↩ ↩²
1945 წელს წითელი არმიის სექსუალური ძალადობის მასშტაბის შესახებ — შეფასებები, რომლებიც ასობით ათასს და, შესაძლოა, ორ მილიონ ქალსა და გოგონას აღწევს, მხოლოდ ბერლინში 100 000-ზე მეტი გაუპატიურებულით: „Rape during the occupation of Germany“, რომელიც აჯამებს ენტონი ბივორსა და ნორმან ნაიმარკს; ორი მილიონის შეფასება ბარბარა იორს ეკუთვნის. ↩
ენტონი ბივორი, Berlin: The Downfall 1945 (2002), და ნორმან ნაიმარკი, The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation, 1945–1949 (1995) — მასობრივი გაუპატიურებისა და საბჭოთა ოკუპაციის სტანდარტული სამეცნიერო კვლევები. ↩

დესატანიზაცია

ერთი ხალხი